nedelja, mart 29, 2020

U povodu dana Svetoga Save – dodatno slovo i nauk

U povodu Dana Svetoga Save širom Srpstva kako ovde tako i u dijaspori održane su brojne manifestacije od svečanih akademija, priredbi, školskih slava, odgovarajućih drugih sadržaja i balova do liturgija u našim hramovima, a sve u cilju izražavanja dostojne zahvalnosti ovom našem Svetitelju i Prosvetitelju koje mu srpski narod, a posebno prosvetni radnici i naša  Crkva iskazuju.

sveti-sava...

Sveti Sava je Drugi od Sedam Voždova Naroda Srpskog. Naime, ovu jedinstvenu titulu Vožd naroda srpskog, ili jednostavno Vožd, naš narod je dodelio najzaslužnijim ličnostima koji su svojim epohalnim delom izuzeno uticali na njegovu državotvornost, prosvetu,  kulturu, oslobodilački duh  i nacionalnu svest. Po tom osnovu ovu titulu su poneli i imaju Prvi Stefan Nemanja, Drugi Sveti Sava, Treći Kralj  Milutin, Četvrti Stefan Dečanski, Peti Car Dušan, Šesti Despot Stefan Lazarević i Sedmi Karađorđe Petrović. (Opširnije: Osam vekova Hilandara, List manastira Hilandar na Svetoj Gori, svečano izdanje, s. 52.)

Najpoznatije delo Svetoga Save je Nomokanon ili Zakonopravilo. Napisao ga je 1219. godine. Pri kraju, u 61. glavi, on je uneo zapis o ismailćanskoj veri, dok je u 64. glavi uneo spis o prokletstvima muhamedanstva i krštenju obraćenog muslimana. (Opširnije: Miodrag M. Petrović, Zakonopravilo Svetoga Save o Muhamedanovom učenju, Beograd, 1977.) Ovde, u ovim spisima, uz objašnjenje nastanka i suštine muhamedanske vere i njenog lažnog učenja, Sveti Sava paralelnim upoređivanjem ukazuje na razlike u odnosu na hrišćansko učenje, i kroz „proklinjanje“ tih lažnih učenja, ukazuje našem narodu, ne samo na opasnosti koje prete od širenja te vere, već je bitno uticao da se islam ne primi u toliko velikom obimu koliko je to inače moglo, odnosno da se ne počini izdaja, već ostane i istraje u duhu časti nacije i hrišćanske vere.

Imajući u vidu da je Sveti Sava odlazio u Svetu zemlju i tada imao prilike da se upozna sa ondašnjim političkim, kulturnim i religijskim okolnostima u Vizantiji, odnosno na prostorima Male Azije, kada su Turci tek počinjali svoje širenje na delu istočne teritorije današnje Turske, te da su Turci tek 1331. godine stupili na Balkansko poluostrvo, odnosno 110 godina nakon pisanja „Nomokanona“, onda se Svetom Savi, kao našem najvećem svetitelju i prosvetitelju, mora odati ne samo izuzetno vizionarsko predviđanje od širenja islama, već i predviđanja stepena opasnosti koje ono može naneti našem narodu.

Širenje turske države, odnosno Otomanskog carstva, ne samo na balkanskim i evropskim prostorima, već i na severno Afričkom i jugozapadno Azijskom delu, bilo je propraćeno brojnim i besomučnim osvajačko pljačkaškim ratovima nad susednim državama i narodima, provodeći ujedno versku ideologiju borbe protiv „nevernika“. Turska carevina je uspevala kako nemilosrdim represijama, tako i lukavim i interesnim podsticajima uz turčenja, odnosno islamizaciju, te danka u krvi zevednih kod svih neislamskih pripadnika carstva, da se vekovima širi, stižući čak i do centralne Evrope, odnosno do zidina Beča.

Na tom osvajačko evropskom tursko- pljačkaškom pohodu našli su se narodi i teritorije balkanskog poluostrva. Najistrajnije otpore, bitke i borbe tokom više od jednog veka, pružili su i davali Srbi. To su poznate bitke, od Maričke, preko bitke kod Bileće, do Kosovske, ali i drugih koje su vođene do pada Despotovine 1459. godine.

Nakon pada Despotovine, usledilo je viševekovno, odnosno petvekovno ropstvo, propraćeno silnim izrabljivanjima, terorisanjima, pljačkama, nasiljem, verskom netolerancijom i mržnjom,  nasilnim preseljavanjima orobljenog naroda, silovanjima, odvođenjima i otimanja dece kroz „danak u krvi“ i svakim drugim oblicima potcenjivanja i iskorišćavanja. (Danas u Turskoj živi oko osam miliona Turaka srpskog etničkog korena.)

Organizovanje našeg naroda, očuvanje njegove nacionalne i duhovne svesti, briga za opstajanja i preživljavanja, održavanje vere i nade za ostvarenje sloborarskih težnji i ciljeva, bila je ona snaga koja se očuvala, vaskrsavajući povremeno u značajnije bune i ustanke tokom tih vekova. Značajnu ulogu u duhovnoj i slobodarskoj svesti srpskog naroda imale su mošti naših svetitelja, posebno mošti Svetoga Save u Mileševi. One su bile blagovesnik istine i pravde dajući blagoslove na putu vekovne borbe „Za Krst Časni i Slobodu Zlatnu“ kako se to u našem narodu shvatalo, razumevalo i težilo. Naime, u Svetom Savi Srbi su videli svoju dušu, čast i savest, svoju veru, istinu i pravdu, i svoju borbu, nadu i slobodu. To je smetalo Turcima, posebno nakon ustanka Srba u Banatu 1594. godine. Centar ustanka je bio oko Vršca, a njegov vođa je bio Teodor Nestorović, episkop Vršački. Srpski ustanici su noslili zastave sa likom svetog Save. Saznavši za to, Sinan-paša, albanski poturčenjak, je naredio da se donese zelena zastava Muhameda iz Damaska da bi je suprotstavio zastavi Srba. Nakon sloma ustanka, on je naredio da se mošti svetog Save iz Mileševe prenesu u Beograd, i kao čin odmazde spale na Vračaru 27.aprila (10.maja) sledeće, 1595. godine. (Vođa ustanka episkop Sv. Teodor Vašački je uhvaćen, a potom je živ odran „na meh“, da bi u stravičnim mukama skončao.)

Mučenja i zverska iživljavanja Turaka i njihovih sledbenika po veri i teroru, srpski narod je platio velikom cenom. Ogledala takvih zverstvava tokom pet vekovnog ropstva pod Turcima, između ostalih je i Ćele kule kod Niša o kojoj je ostao zapis francuskog putopisca LaMartina gde stoji: „Nikog nije bilo da mi objasni taj divljački spomenik…. Više turskih konjanika koji su došli iz Niša da me doprate u varoš, rekoše mi da su to glave 15.000 Srba koje je poubijao paša u poslednjem srpskom ustanku.“ (Opširnije: R. Damjanović, N. Tomić, S. Ćopić, Serbija – srpski narod, srpska zemlja, srpska duhovnost u delima stranih autora, Itaka, Beograd, 1997. s. 162)
Ukoliko danas imamo u vidu onu vizionarsku opomenu Svetoga Save o ismailćanskoj veri, odnosno islamu datu 110 godina pre upada Turaka  na Balkan, i „njegovo“ spaljivanje na Vračaru 376 godina kasnije, te odnos ekstremnog dela šiptarskog stanovništva koje se između ostalog ispoljava u rušenju, paljenju i svakovrsnom skrvavljenju srpskih crkava i manastira, i posebno razbijanje i rušenje nadgrobnih spomenika i grobalja (čime se ispoljaljva i njihova verska strana rata protiv Srba), onda bi vaspitno i poučno bilo da se obeležavanje Dana Svetoga Save, isti ne vezuje usko i samo za njegovu prosvetnu, uslovno rečeno „školsku“ i duhovnu sadržinu, već i za onu dodatnu suštinski dublju, homogeniju, poučniju, kompleksniju koju je kao Vožd , sa ostalim Voždovima Naroda Srpskog zaslužio i ima.
Za njega se često kaže da je bio prvi srpski nacionalista te je „nacionaliizam Svetoga Save“ bio i ostao obrazac, putokaz i smernica delovanja brojnih rodoljubivih organizacija, zajednica, društava, grupa i pojedinaca. Sve njih, u uslovima vršedecenijskog napada na sve što je srpsko, kroz terazije časti istorijske vertikale Srpstva i naših slavnih velikana i predaka, veoma jasno vidimo, osećamo i prepoznajemo kako na kulturnoj tako i na političkoj sceni danas.
Konačno, valjalo bi imati na umu onaj blagoslov Svetoga Save svim Srbima ovde i  u dijaspori, kojim nas njegova duhovna veličina kako kroz pravoslavnu veru tako i kroz Kosovski zavet i srpski nacionalizam odnosno rodoljublje, ohrabruje, snaži, otrežnjava i objedinjuje na polju afirmacije ne samo prosvetnih i duhovnih, već i ostalih vitalnih nacionalnih i državnih vrednosti i interesa.

Na Svetoga Savu, 2013.

Dr puk. Rade S. N. Rajić
Slika predaje "Počasne srpske stolice" poklona porodice pukovnika Rajića hramu Svetog Save na Vračaru 2004. godine u povodu osvećenja hrama i proslave dvestote godišnjice Prvog srpskog ustanka

Slika predaje „Počasne srpske stolice“ poklona porodice pukovnika Rajića hramu Svetog Save na Vračaru 2004. godine u povodu osvećenja hrama i proslave dvestote godišnjice Prvog srpskog ustanka



Pridružite se diskusijama na forumu
Odštampajte tekst

Ostavite komentar

(molimo ne ostavljajte predugačke komentare koji imaju više od 100 reči)



CAPTCHA
*